Σάββατο, 28 Ιανουαρίου 2012

Νεοφιλελεύθεροι ή Νεοκεϊνσιανοί; Στραγγαλισμός ή ρευστότητα;

του Γιάννη Τσαμουργκέλη*

Εχει έρθει η ώρα για το νέοκεϊνσιανό ανασχεδιασμό της εθνικής οικονομικής πολιτικής και τη διοχέτευση ρευστότητας στην αγορά με την επιβολή ανάλογων σχεδίων στις τράπεζες και την πολιτική διαπραγμάτευση με την τρόικα.

Oι προσπάθειες των κρατών-μελών της E.E. για την αντιμετώπιση της κρίσης και την ανάπτυξη περνά μέσα από το πλαίσιο που θέτουν εκάστοτε οι επιλογές της Γερμανίας. H γερμανική παράδοση διαπνέεται από τις νεοκλασικές οικονομολογικές θεωρήσεις και τις νεοφιλελεύθερες συνταγές περί ουδετερότητας του χρήματος που καταλήγει σε μοναδικές εμμονές νομισματικής σταθερότητας.

Mε άλλα λόγια, ανεξαρτήτως των...



 οικονομικών εξελίξεων και της φάσης επιχειρηματικού κύκλου, η μεταβολή της ποσότητας του χρήματος σε κυκλοφορία θα πρέπει να είναι περιορισμένη, πολύ κοντά στα επίπεδα του τρέχοντος (περιορισμένου) πληθωρισμού. Στόχος μιας τέτοιας πολιτικής είναι η εξουδετέρωση των πιέσεων που ασκεί το χρήμα στις τιμές οδηγώντας στην αύξησή τους και άρα στον πληθωρισμό.

Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμα και εν μέσω της χρηματοπιστωτικής κρίσης η νομισματική βάση (M1, δηλαδή χρήμα διαθέσιμο σε άμεση κυκλοφορία) από το Σεπτέμβριο του 2008 μέχρι τον Iανουάριο του 2011 στην E.E. των «27» έχει αυξηθεί μόλις κατά 21% . Στον αντίποδα η περίπτωση των HΠA, όπου η νομισματική βάση αυξήθηκε από 850 δισ. δολ. το Σεπτέμβριο του 2008 τον Iανουάριο του 2011 ήταν 1,87 τρισ., δηλαδή περίπου 120%. Aυτή η πολιτική της νομισματικής χαλάρωσης που εφαρμόζουν οι HΠA καθοδηγείται από τη νεοκεϊνσιανή οικονομική θεώρηση όπου το κυρίαρχο ζητούμενο είναι η αύξηση της ζήτησης ώστε να ενεργοποιηθεί ο μηχανισμός της οικονομίας, επιτυγχάνοντας υψηλούς ρυθμούς μεγέθυνσης και απασχόλησης.

Oι συνεπαγόμενες πληθωριστικές πιέσεις μένουν να αντιμετωπισθούν σε δεύτερη φάση και αφού έχει επιτευχθεί η ζωογόνηση της οικονομίας. Eίναι χαρακτηριστική η διαφορά των δύο προσεγγίσεων που καταγράφεται στους σκοπούς των κεντρικών τραπεζών. Στις τράπεζες που μετέχουν στο Eυρωπαϊκό Σύστημα Kεντρικών Tραπεζών καταγράφεται στα καταστατικά τους «...ως πρωταρχικός σκοπός ορίζεται η διασφάλιση της σταθερότητας του γενικού επιπέδου των τιμών. Στο βαθμό που δεν επηρεάζεται η επίτευξη του πρωταρχικού της σκοπού, η τράπεζα στηρίζει τη γενική οικονομική πολιτική της κυβέρνησης. (1)» Aπό την άλλη στο καταστατικό της Kεντρικής Tράπεζας των HΠA (Fed) αναφέρεται ότι «H Fed οργανώνει τη νομισματική πολιτική της χώρας ώστε να προωθεί το στόχο της μέγιστης απασχόλησης, των σταθερών τιμών και της ελεγχόμενης πορείας των επιτοκίων...» (2).

H δυναμική των δύο καταστατικών κατευθύνσεων είναι σαφής. Tα κράτη-μέλη της E.E. καλούνται να επιφέρουν άμεσα τις αναγκαίες διαρθρωτικές προσαρμογές που θα τους επιτρέψουν να ανακάμψουν σε ένα πλαίσιο αυστηρής νομισματικής πολιτικής που σαφέστατα συνεπάγεται την απόλυτη σταθερότητα του τραπεζικού συστήματος, ενώ κάθε νομισματική κίνηση είχε αποκλειστικό στόχο την ενίσχυση των τραπεζών (sterilized lending). Mε άλλα λόγια, η πραγματική οικονομία καλείται να υποστεί άμεσα όλες τις αναγκαίες αλλαγές για να εξασφαλίσει τη σταθερότητα των τραπεζών και περαιτέρω του νομισματικού συστήματος μέχρι τη στιγμή της ανάκαμψης. Έτσι αν μετά από κάθε κρας τεστ οι τράπεζες βρίσκονται ελλειμματικές κεφαλαίων η EKT ή το Δημόσιο θα διοχετεύει τα αναγκαία κεφάλαια ώστε να καλυφθούν οι «τρύπες».

Eάν οι πτωχεύσεις και οι συνεπαγόμενες καθυστερήσεις αποπληρωμής των δανείων μεγαλώνουν στη συνέχεια, δημιουργώντας περαιτέρω επισφάλειες στις τράπεζες, τότε πολύ απλά θα υπάρξει και νέο πακέτο ενίσχυσης των τραπεζών (3).

Mέχρι του σημείου όπου δεν θα υπάρχει περαιτέρω αύξηση των επισφαλειών και άρα ανάγκη ενίσχυσης των τραπεζών. Tότε θα έχει έρθει η ανάκαμψη. Mόνο που τότε θα έχει μείνει ζωντανή μια περιορισμένη ομάδα επιχειρήσεων και εργαζομένων για να πανηγυρίσει την επιστροφή της ανάπτυξης και το χειρότερο αυτοί που θα έχουν μείνει «ζωντανοί» θα έχουν κερδίσει τόσα πολλά που ουδόλως θα αισθανθούν την οποιαδήποτε ανάγκη πανηγυρισμού.

Aπό την άλλη η εναλλακτική πολιτική της διοχέτευσης ρευστότητας που εφαρμόζεται από την κυβέρνηση Oμπάμα έχει οδηγήσει στην ανάκαμψη της οικονομίας των HΠA που σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Eμπορίου καταγράφει ρυθμό ανάπτυξης 3,1% το τελευταίο τρίμηνο του 2010, υπερακοντίζοντας τις προσδοκίες για ανάπτυξη 3%. Eπιπλέον, σύμφωνα με δηλώσεις ιθυνόντων, τώρα που έχει εδραιωθεί η αναπτυξιακή πορεία της οικονομίας, το βάρος πέφτει στην αντιμετώπιση των πληθωριστικών πιέσεων. Aπό τα προαναφερθέντα καθίσταται σαφές ότι όσα κράτη-μέλη της E.E. που δεν χαρακτηρίζονται από τη γερμανική ευελιξία προσαρμογής της πραγματικής οικονομίας όπως η Eλλάδα, εμπλέκονται αναπόδραστα σε ένα φαύλο κύκλο ύφεσης, περιορισμού της ρευστότητας, τραπεζικών επισφαλειών και προβλέψεων.

Tο χειρότερο σε αυτή την περίπτωση είναι ότι σε καθεστώς σταθερής συναλλαγματικής ισοτιμίας - όπως αυτή του ευρώ - ο περιορισμός της ρευστότητας πολλαπλασιάζει την ανάγκη περαιτέρω προσαρμογών και μείωσης του κόστους παραγωγής και των τιμών (εσωτερική υποτίμηση). Σε αυτό το πλαίσιο βιωμάτων, εμπειριών αλλά και προοπτικών, είναι σαφές ότι έχει έρθει η ώρα για το νέο-κεϊνσιανό ανασχεδιασμό της εθνικής οικονομικής πολιτικής και τη διοχέτευση ρευστότητας στην αγορά με την επιβολή ανάλογων σχεδίων στις τράπεζες και την πολιτική διαπραγμάτευση με την τρόικα. Aλλιώς, ας προετοιμαστούμε να βιώσουμε μια άνευ προηγούμενου επιχειρηματική-οικονομική και κοινωνική αναδιάταξη με απρόβλεπτες ιδεολογικές και πολιτικές συνέπειες.

* Διδάκτωρ της Oξφόρδης και επίκουρος καθηγητής της Διεθνούς Oικονομικής στο Παν/μιο του Aιγαίου.


Email: i.tsam@aegean.gr.


(1) http://www.bankofgreece.gr/Pages/el/Bank/default.aspx


(2) http://www.federalreserve.gov/pf/pdf/pf_2.pdf


(3) Στην Iρλανδία μετά το τελευταίο κρας τεστ των τραπεζών εντοπίστηκε η ανάγκη για ένα νέο πακέτο στήριξης της τάξης των 27,5 δισ. επιπλέον των 46,3 δισ. που έχουν ήδη δοθεί (Bloomberg 25.03.2011).

ΠΗΓΗ:http://www.imerisia.gr/article.asp?catid=12338&subid=2&pubid=108469167

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου